Fakt urodzenia dziecka musi być odnotowany w Urzędzie Stanu Cywilnego. Zgodnie z art. 38 ustawy - prawo o aktach stanu cywilnego (DzU 2004 r. nr 161) - mamy na to 14 dni od dnia urodzenia dziecka. Gdy dziecko urodziło się martwe, zgłoszenie powinno nastąpić w ciągu 3 dni. Sporządza się wówczas akt urodzenia z adnotacją, że dziecko urodziło się martwe (w takiej sytuacji nie sporządza się aktu zgonu).
Do zgłoszenia dziecka zobowiązani są:
- ojciec dziecka, matka albo inna osoba obecna przy porodzie (przez określenie „ojciec” należy rozumieć zarówno męża matki, jak i mężczyznę, który uznał dziecko albo którego ojcostwo ustalił sąd),
- lekarz albo położna,
- zakład opieki zdrowotnej, jeżeli urodzenie nastąpiło w takim zakładzie.
Gdy żadna z tych osób nie może tego wykonać, w imieniu osoby zobowiązanej do zarejestrowania dziecka może uczynić to pełnomocnik. (Może nim być osoba mająca pełną zdolność do czynności prawnych. Pełnomocnik, zgłaszając dziecko, musi mieć przy sobie wszystkie dokumenty potrzebne do zgłoszenia - dowód osobisty swój i osoby udzielającej pełnomocnictwa oraz dokument potwierdzający udzielenie pełnomocnictwa, które pozostanie w aktach Urzędu Stanu Cywilnego.
Aby zarejestrować noworodka, przy wyjściu ze szpitala, w którym się urodziło dziecko, odbieramy zaświadczenie. Zawiera ono informację, do którego urzędu stanu cywilnego mamy się zgłosić. Jeśli rejestrować dziecko będzie ojciec, który jest mężem matki dziecka, musi mieć przy sobie odpis aktu małżeństwa. Jeśli w chwili urodzenia dziecka jego rodzice nie są małżeństwem, a ojciec dziecka chce je uznać, do urzędu muszą się udać oboje rodzice. Tam w obecności kierownika USC mężczyzna złoży odpowiednie oświadczenie o tym, że uznaje narodzone dziecko za swoje - do uznania dziecka konieczna jest, oczywiście, zgoda matki, stąd wymagana jest jej obecność w urzędzie. Do rejestracji dziecka właściwy jest ten urząd, w obrębie którego dziecko się urodziło. Jeśli się urodziło poza miejscem zamieszkania rodziców, tam należy je zarejestrować.
Rejestracji dziecka dokonujemy zatem na podstawie pisemnego zgłoszenia urodzenia dziecka wystawionego przez lekarza, położną lub zakład opieki zdrowotnej. Jest to podstawowy dokument, który uprawnia urzędnika USC do sporządzenia aktu urodzenia. Na podstawie tego dokumentu może być wystawiony akt urodzenia. Jeśli osoba zgłaszająca urodzenie dziecka nie może przedstawić takiego pisemnego zgłoszenia urodzenia dziecka (wystawionego przez lekarza, położną lub zakład opieki zdrowotnej), sporządzenie aktu urodzenia dziecka nie nastąpi w zwykłym trybie. W tej sytuacji właściwym do ustalenia treści aktu urodzenia będzie sąd, który dokona tego w trybie nieprocesowym. Przeprowadzi wszechstronne wyjaśnienie sprawy - kierownik USC nie ma takich uprawnień.
W akcie urodzenia dziecka znajdą się następujące informacje:
- nazwisko, imiona (najwyżej dwa) i płeć dziecka,
- miejsce i data urodzenia,
- nazwiska, nazwiska rodowe rodziców, imiona, miejsce i data urodzenia, miejsce zamieszkania każdego z rodziców w chwili urodzenia dziecka,
- nazwisko, imię i miejsce zamieszkania osoby zgłaszającej,
- dane dotyczące zakładu opieki zdrowotnej, jeśli sporządzenie aktu nastąpiło na podstawie takiego zakładu.
Akt urodzenia sporządza się w dniu, w którym dokonano zgłoszenia. Można go jednak sporządzić w terminie późniejszym, gdy osoba zgłaszająca nie może przedstawić odpowiednich dokumentów.
Jak zauważyliśmy już, czasami mamy do czynienia z procedurą tzw. uznania dziecka. Jest to forma ustalenia ojcostwa. Mężczyzna, który nie jest mężem matki, składa wówczas w obecności matki dziecka dobrowolne oświadczenie, że jest ojcem dziecka. Uznanie dziecka może nastąpić przed kierownikiem Urzędu Stanu Cwilnego, sądem opiekuńczym, a za granicą - przed polskim konsulem lub osobą wyznaczoną do wykonywania funkcji konsula, jeżeli uznanie dziecka dotyczy dziecka, którego rodzice są obywatelami polskimi. Dziecko może uznać każdy mężczyzna bez względu na stan cywilny, musi mieć jednak pełną zdolność do czynności prawnych. Można uznać dziecko małoletnie, pełnoletnie i nienarodzone pod warunkiem, że zostało poczęte. Uznania nie można dokonać po śmierci dziecka, chyba że pozostawiło zstępnych. Oświadczenie o uznaniu dziecka poczętego mężczyzna składa w miejscu zamieszkania jego matki. W razie niebezpieczeństwa grożącego bezpośrednio życiu lub zdrowiu ojca lub dziecka takie oświadczenie o uznaniu dziecka można złożyć przed notariuszem.
Czasami przy sporządzaniu aktu urodzenia dla nowo narodzonego dziecka problemem staje się imię dziecka. Urzędnik USC może bowiem odmówić przyjęcia podanego imienia, jeśli uzna, że jest ono ośmieszające, ma formę zdrobniałą, nie pozwala odróżnić płci dziecka lub jest nieprzyzwoite. Taka forma musi mieć formę decyzji administracyjnej, od której służy prawo odwołania. Rodzice mogą również w terminie 6 miesięcy od sporządzenia aktu urodzenia złożyć kierownikowi USC pisemne oświadczenie o zmianie imienia dziecka.

(E)