Tradycja mówi, że we Włoszczowie, poczynając od 27 maja 1642 r., Najświętsza Maryja Panna ukazywała się małym dzieciom. Wprawdzie Kościół odnosił się do tych relacji ostrożnie, ale proboszcz ks. J. Strasz spisał je, a raport na ich temat przekazał oficjałowi kurzelowskiemu ks. J. Chrostkiewiczowi. Arcybiskup gnieźnieński M. Łubieński zaś, zapoznawszy się z nimi, wydał rozporządzenie, aby dla duchowego pożytku mieszkańców zbudowano kaplicę. Do kaplicy tej ks. J. Chrostkiewicz sprowadził z Krakowa obraz przedstawiający Maryję z Dzieciątkiem Jezus; dwaj aniołowie trzymają zapalone świece, dwaj inni wstęgi z napisami Virgo et Mater Immaculata ora pro nobis (Dziewico i Matko Niepokalana, módl się za nami). U stóp Maryi klęczą święci Józef i Joachim, a pod Jej stopami znajduje się kula ziemska, otoczona wężem. W kaplicy umieszczono tablicę z łacińskim napisem, mówiącym m.in.: „Na pamiątkę zjawienia się w tym miejscu Najświętszej Maryi Dziewicy w towarzystwie Świętych Józefa i Joachima, z pobożnych ofiar biednych, którzy tutaj pocieszeni zostali, w dowód doznanej wdzięczności kaplicę tę w roku 1647 wzniesiono”. Rok później kaplica została poświęcona, o czym informuje wmurowana w ścianę tablica. Świadectwo tych wydarzeń znajdziemy w dwóch dziełach - „Morze Łaski Bożej”, wydanym w 1662 r. przez P. J. Pruszcza i „Odnowa starodawnych ozdób świętego zjawienia Najświętszej Bogarodzicy Maryi”, wydanym w 1750 r. przez ks. J. K. Sierosławskiego. Na ich podstawie można odtworzyć historię zdarzeń, które zadecydowały o rozwoju kultu maryjnego.
Od początku do Włoszczowy napływali pielgrzymi. Miały tu miejsce uzdrowienia, których doznawali wierni różnych stanów - przybywający z daleka, jak Stanisław Brzozowski z Worodynki na Podolu lub niewidomy ze Lwowa oraz z bliska, jak służąca starościny chęcińskiej i mieszczanin krakowski. Mówi o tym utwór „Forteca duchowa królestwa polskiego” z II poł. XVII wieku.
Rozbudowana kaplica stała się kościołem parafialnym. Pobożni pielgrzymi składali przed obrazem wota. Powstawały pieśni, w których utrwalano historię doznanych łask, np.: „Słyń wielkimi cudy wsławiona/ Tu w Włoszczowy, Panno zjawiona,/ Bogarodzico./Tudzież wielcy Mężowie/ Możni patryarchowie/ Tu objawieni”. Choć wojny zubożyły materialnie sam kościół, parafia miała gorliwych duszpasterzy. Ks. W. Khaun (1868-75) dokonał odnowienia świątyni; ks. G. Augustynik (1883-97) wybudował wieżę, wprowadził wotywę połączoną ze śpiewem litanii i dokonał renowacji obrazu. Dzięki fundacjom mieszkańców na cmentarzu kościelnym wybudowano krużganki, umieszczono konfesjonały i drogę krzyżową, a na placu przed kościołem postawiono figurę Matki Bożej z Dzieciątkiem oraz świętymi Joachimem i Józefem. W końcu XIX wieku rozpowszechniło się 40-godzinne nabożeństwo, rozpoczynające się w uroczystość Trójcy Świętej. Po nabożeństwie odbywało się błogosławieństwo dzieci. Ks. A. Majewski (1897 - 1908) wprowadził śpiew Godzinek, Różaniec o Najświętszej Maryi Pannie i Imieniu Jezus przed Sumą oraz odsłanianie i zasłanianie obrazu. Wydał też książkę do nabożeństwa dla wszystkich stanów. Ks. J. Błaszczyk (1966-72) dokonał remontu wnętrza kościoła i wprowadził nabożeństwo ku czci Matki Bożej Nieustającej Pomocy.
Sława obrazu zaczęła się szerzyć za proboszcza ks. K. Biernackiego (1972-86). Utrwalił się zwyczaj błogosławienia dzieci przez biskupa w poniedziałek, po Trójcy Świętej, do czego przyczynił się pochodzący z Włoszczowy bp Mieczysław Jaworski (+2001). Nowe aspekty kultu maryjnego pojawiły się w związku ze strajkiem uczniów Zespołu Szkół Zawodowych we Włoszczowie, którzy od 3 do 16 grudnia 1984 r. protestowali przeciwko zdjęciu krzyży ze ścian sal lekcyjnych. W duszpasterstwie patriotycznym w czasie stanu wojennego i po nim podkreślano udział Maryi w tajemnicy Krzyża Chrystusa.
Kult Matki Bożej w nieprzerwany sposób trwa od poł. XVII wieku do dziś. Dlatego proboszcz E. Terlecki rozpoczął starania o to, aby obraz Matki Bożej Włoszczowskiej, wzywanej obecnie pod tytułem Opiekunki Rodzin, mógł być ozdobiony papieskimi diademami. W listopadzie 2006 r. bp Kazimierz Ryczan, przy poparciu wszystkich biskupów polskich, wystosował do Ojca Świętego Benedykta XVI stosowną prośbę, do której dołączony został list, podpisany przez proboszcza parafii Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny, wielu innych księży i przedstawicieli wiernych świeckich. Uroczystości koronacyjne planowane są na Niedzielę Najświętszej Trójcy - 3 czerwca 2007 r.