Księga Mądrości czy Księga Mądrości Syracha? Syrach czy Syracydes? A może jeszcze inaczej? Jedna z ksiąg dydaktycznych Starego Testamentu jest bardzo różnie tytułowana w tłumaczeniach. Przede wszystkim jednak Księga Mądrości Syracha to zupełnie inne pismo niż Księga Mądrości, stąd by nie mylono tych ksiąg, obecnie powszechniej używa się formy krótszej – Księga Syracha niż oficjalnej nazwy zapisanej w lekcjonarzach. Polski tytuł księgi nawiązuje do jednego z greckich rękopisów, choć zaginiony oryginalny tekst hebrajski tytułuje to pismo: Księga (słowa) Jezusa, syna Syracha (por. Syr 50, 27 i 51, 30). Tradycja łacińska natomiast określała tę księgę tytułem Eklezjastyk (księga kościelna), gdyż była ona używana do przygotowywania katechumenów, obecnie nazwa ta jest rzadziej stosowana. Niekiedy słyszymy także inne określenie – Syracydes, czyli grecką formę oznaczającą potomka Syracha (chodziłoby o jego syna lub wnuka).

Kim więc był autor tej wyjątkowej księgi? Otóż Syrach, a właściwie Jezus, syn Syracha lub Ben Syrach (Ben Sira) to żydowski mędrzec, który żył w Palestynie na przełomie III i II wieku przed Chrystusem. Przede wszystkim był on uczonym w Piśmie, czyli człowiekiem wykształconym, rozmiłowanym w Prawie i żydowskiej tradycji mądrościowej, którą zgłębiał. Był też nauczycielem, gdyż prowadził w Jerozolimie szkołę dla młodych Żydów, którym przekazywał zasady religijne i moralne. Choć działał w czasach trudnych dla Izraela (II wiek przed Chrystusem to silny wpływ hellenizmu na judaizm), pozostał wierny tradycji przodków i samemu Prawu (Torze), ale dzięki licznym podróżom, podczas których zdobył ogromne doświadczenie życiowe, był otwarty na kulturę grecką (por. Syr 51, 13).

W czasach powszechnego kultu mądrości i silnych wpływów kultury helleńskiej Syrach chciał przekazać swoim rodakom wizję mądrości opartej na historii Izraela i tradycyjnej religijności żydowskiej. Księga uczy, że prawdziwa mądrość pochodzi od Boga i wiąże się z zachowywaniem Jego przykazań (wiernością), a także z bojaźnią Bożą. Syrach w pierwszej części swojej księgi podaje szereg praktycznych wskazówek dotyczących życia codziennego, szczególnie małżeństwa, wychowywania dzieci, relacji międzyludzkich oraz stosunku do bogactw. Zachęca też do cierpliwości, umiarkowania, pokory i do zwykłej uczciwości. Druga część księgi ukazuje mądrość Bożą, która przejawia się w stworzeniu, ale też w historii Izraela, na co wskazuje słynna „pochwała Ojców”, czyli mowa na cześć wielkich mężów i ojców wiary Izraela (od Abrahama po arcykapłana Szymona).

Oryginalny tekst hebrajski tej księgi został przetłumaczony przez wnuka Syracha na język grecki dla żyjącej w Egipcie diaspory żydowskiej (ok. 132 r. przed Chr.). Księga ta została włączona do Septuaginty (greckiego tłumaczenia Starego Testamentu) i dzięki temu dotrwała do naszych czasów. Ten bezimienny wnuk dodał do księgi własną przedmowę, a sama księga jest raczej swobodnym tłumaczeniem tekstu pierwotnego. Tradycje katolicka i prawosławna uznają księgę za natchnioną, a judaizm i protestantyzm nie mają jej w swoich kanonach.