Otępienie, zwane również demencją, to zespół postępujących zaburzeń funkcji poznawczych, takich jak pamięć, myślenie, orientacja, rozumienie i mowa, spowodowany chorobami mózgu, który prowadzi do poważnych trudności w codziennym funkcjonowaniu i wymaga opieki. Objawy te występują w przebiegu różnych chorób, które mają różne mechanizmy powstawania. Statystyki pokazują, że na różne postaci otępienia cierpi ok pół miliona Polaków, połowa z nich to chorzy na chorobę Alzheimera. Częstość występowania otępienia jest zależna od wieku. U osób młodych i w średnim wieku otępienie jest rzadkie, częstość jego występowania wzrasta po 50. roku życia. U osób między 60. a 65. rokiem życia dotyczy ok. 1% populacji, w grupie osób po 85. roku życia natomiast ok. 10-35% osób wykazuje cechy otępienia.

Objawy choroby

Do objawów tej choroby należą trudności w zapamiętywaniu nowych informacji, zapominanie imion, miejsc itp. Zauważalne są problemy ze znalezieniem właściwych słów w trakcie rozmowy, charakterystyczna jest również dezorientacja w czasie i przestrzeni. Otępienie może wpłynąć na zdolności myślenia abstrakcyjnego oraz rozwiązywania problemów, planowania i organizacji. Wraz z rozwojem choroby pacjent stopniowo traci również umiejętności konieczne do samodzielnego funkcjonowania, takie jak ubieranie się, dbanie o higienę osobistą czy posługiwanie się przedmiotami codziennego użytku. Do grupy chorób, w których występuje otępienie, należy m.in. choroba Alzheimera, otępienie czołowo-skroniowe, otępienie z ciałami Lewy’ego, a także otępienie naczyniopochodne. U podłoża tych zaburzeń leży uszkodzenie tkanki mózgowej, a jego mechanizm jest zależny od rodzaju choroby. W chorobach o charakterze zwyrodnieniowym, takich jak choroba Alzheimera, dochodzi do niszczenia komórek nerwowych w mózgu wskutek odkładania się w ich wnętrzu nieprawidłowych białek. W przypadku otępień naczyniopochodnych do mózgu dostarczana jest zbyt mała ilość tlenu i substancji odżywczych, co w konsekwencji prowadzi do utraty neuronów, czyli komórek nerwowych. Niektóre rodzaje otępienia mają podłoże genetyczne i mogą występować rodzinnie.

Co robić?

Początkowe objawy otępienia mogą być niedostrzegalne dla samego chorego. Pomimo drobnych deficytów intelektualnych pacjent nadal sprawnie funkcjonuje w swoim otoczeniu. Zwykle to bliscy pierwsi zauważają zmiany w zachowaniu członka rodziny, problemy z pamięcią oraz codziennymi obowiązkami. W przypadku pojawienia się zaburzeń pamięci, trudności z doborem słów lub też gwałtownych zmian usposobienia u starszej osoby niezbędne jest zgłoszenie się do lekarza. Otępienie jest chorobą, która zazwyczaj postępuje powoli, ale szybkie postawienie diagnozy umożliwi rozpoczęcie leczenia, co może spowolnić rozwój otępienia, a to przekłada się na lepsze funkcjonowanie pacjenta.

Metody leczenia

Leczenie otępienia jest uzależnione od jego rodzaju. Szanse na odzyskanie sprawności sprzed choroby są bardzo niewielkie, leczenie ma więc na celu spowolnienie postępu choroby i utrzymanie chorego jak najdłużej na jak najlepszym poziomie funkcjonowania. Oprócz leków poprawiających sprawność intelektualną stosuje się także leki wpływające na zachowanie, np. przeciwdepresyjne, uspokajające. Optymalną terapię lekarz dobiera indywidualnie w zależności od rodzaju otępienia, jego objawów i mechanizmu powstawania.

Profilaktyka

Otępienie to grupa objawów występująca w przebiegu różnych chorób, które mają różne mechanizmy powstawania, dlatego trudno mówić o określonej profilaktyce. Udowodnioną skuteczność mają działania prewencyjne w postaci skutecznego leczenia chorób przewlekłych, takich jak miażdżyca, cukrzyca lub nadciśnienie tętnicze, które przyczyniają się do powstania otępienia o typie naczyniopochodnym. Dużą rolę w zapobieganiu otępieniom przypisuje się także codziennej aktywności intelektualnej, rozwiązywaniu krzyżówek, nauce obcego języka w starszym wieku itp.