Reklama

Rodzina

Nieletni wobec prawa

Za jakie przestępstwa odpowiada nieletni? Czy płeć i rodzina mają wpływ na przestępczość i jak sąd traktuje młodych sprawców? Na te pytania odpowiada prawnik dr Marcin Rau.

Niedziela Ogólnopolska 50/2023, str. 28-29

[ TEMATY ]

Szczęśliwa rodzina

Archiwum prywatne

Marcin Rau

Marcin Rau

Bądź na bieżąco!

Zapisz się do newslettera

Anna Gębalska-Berekets: Dlaczego młodzi ludzie popełniają przestępstwa?

Marcin Rau: Wszyscy wychowujemy się w konkretnym środowisku, w jednym kraju – Polsce. Uczymy się podobnych przedmiotów w szkole. Jesteśmy homogenicznym społeczeństwem, ale okazuje się, że jedni reagują na pewne sytuacje zupełnie inaczej niż inni. Dla części nastolatków obowiązek szkolny jest czymś normalnym, dla pozostałych zaś nauka jest przykrym zadaniem do wykonania. Adolescencja, a więc okres między byciem dzieckiem a osobą dorosłą, jest kluczowym czasem kształtującym prospołeczne lub antyspołeczne postawy w życiu. Młodzi ludzie zaczynają dojrzewać, a w ich ciele zachodzą ogromne przemiany – zarówno psychiczne, fizyczne, jak i seksualne. To one powodują, że pewne cechy i emocje zaczynają się formować. Znajdują zatem odzwierciedlenie w świecie zewnętrznym i mogą się w różny sposób objawić, np. agresją, przemocą czy też podejmowaniem ryzykownych zachowań. Generalnie jest tak, że młodzi ludzie poszukują swojej tożsamości i systemu wartości, do którego mogliby się odwołać.

Czy płeć ma wpływ na przestępczość?

Większość przestępstw jest popełniana przez chłopców. To u nich dominują zachowania agresywne. Przyczyna tkwi w rozwoju psychicznym i fizycznym. Pokazywanie odwagi jest związane z częstszym podejmowaniem zachowań ryzykownych, ale te działania są związane z wejściem na drogę przestępstwa. Chłopcy w okresie dojrzewania są również bardziej skłonni do demonstrowania dorosłości, mimo że mentalnie są jeszcze dziećmi.

Pomóż w rozwoju naszego portalu

Wspieram

Czy z przestępczości się wyrasta?

Są młodociani przestępcy, którzy w okresie od 15. do 17. roku życia są w szczycie swojej przestępczej działalności. Następnie, wraz z osiągnięciem wieku dorosłego (24-25 lat), stabilizują się i schodzą z drogi niezgodnej z prawem. Zaczynają cenić potrzeby społeczne, poczucie przynależności do społeczeństwa, pragną zarabiać pieniądze w sposób legalny. Działania antyspołeczne przestają być dla nich atrakcyjne. Jest też druga grupa. Oni są kryminalistami prawie przez całe swoje życie. Rozwijają przestępczą „karierę”, nabywają nowych wzorców, werbują nowych członków, rozszerzają przestępczą działalność na inne miasta i kraje.

Reklama

Jaki jest wpływ środowiska rodzinnego na przestępczość nieletnich?

Znaczenie roli środowiska rodzinnego w etiologii przestępczości jest bardzo silne, zwłaszcza w odniesieniu do przestępczości nieletnich. W rodzinie dziecko rozwija się emocjonalnie, uczy się wrażliwości, postaw etycznych i afirmacji dobra. Rodzina przekazuje również wzory kulturowe społeczeństwa. Około 60% młodocianych przestępców ma nerwowych, wybuchowych, gwałtownych, nieopanowanych rodziców, zmagających się z uzależnieniami, m.in. od alkoholu. Młodzi ludzie uczą się życia, obserwując starszych. Jeśli w ich domu rodzinnym jest nadmierna kontrola, stosowanie przemocy, brak zaufania, przemoc fizyczna lub psychiczna, to jest bardzo duże prawdopodobieństwo, że dziecko tylko agresją będzie rozwiązywało różne trudne sytuacje. Ponadto traumy rodziców, także w pełnych rodzinach, sprawiają, że są one przenoszone na dzieci. Młodzi ludzie nie wiedzą, jak radzić sobie z emocjami. Widzą też kontrast między tym, co deklarują rodzice, a tym jak w rzeczywistości postępują. Jeśli nastolatek słyszy od matki lub ojca, aby się dobrze uczył, wykonywał obowiązki, a jednocześnie widzi, że żadne z rodziców nie podejmuje prospołecznych zachowań, pije alkohol, wulgarnie się wyraża, to zacznie szukać autorytetów wśród rówieśników. To oni zaczną zaspokajać jego potrzeby bezpieczeństwa, szacunku i akceptacji. Potęgujące się negatywne emocje wyniesione z domu dziecko przeniesie na drugiego człowieka.

Reklama

Przestępczość środowiskowa także niejedno ma imię.

Wartości przekazywane w rodzinie i szkole nie zawsze ze sobą współbrzmią. Szkoła powinna być miejscem, które socjalizuje młodych ludzi, ale nie zawsze tak jest. Zbyt duże wymagania lub ich brak, faworyzowanie czy potępianie ucznia przez nauczyciela oraz agresja uczniów względem niego – to najczęstsze powody przestępczości nieletnich.

Jakie przestępstwa najczęściej popełniają nieletni?

To głównie udział w bójkach, pobiciach, kradzieże. Popularnym środkiem wypowiedzi i kontaktu z drugim człowiekiem stał się internet. Zastraszanie, wyzywanie kogoś, podszywanie się pod inną osobę, groźby – te zachowania w sieci pozwalają się młodemu człowiekowi dowartościować i dać upust negatywnym emocjom.

Czy przestępczość wśród nieletnich rośnie?

W naszym kraju spada. Związane jest to z poprawą warunków materialnych i zmniejszeniem się poziomu bezrobocia. W ostatnich latach nieznacznie jednak wzrosła przestępczość internetowa.

Nieletni może odpowiadać karnie?

W Polsce odpowiedzialność karną ponosi się od 17. roku życia. Jedną z zasad prawa karnego jest to, że bycie nieletnim stanowi okoliczność wyłączającą winę. To jednak nie oznacza, że ktoś, kto ma mniej niż 17 lat, nie poniesie odpowiedzialności karnej przed sądem. Są określone przestępstwa, za które ponosi się odpowiedzialność karną nawet po ukończeniu 15. roku życia.

Za które z nich nieletni po ukończeniu 15 lat może odpowiadać na podstawie Kodeksu karnego?

Są to: zabójstwo, gwałt ze szczególnym okrucieństwem, wyrządzenie drugiej osobie ciężkiego uszczerbku na zdrowiu. Wszystko jednak zależy od warunków osobistych danej osoby, tego, czy podjęte wcześniej środki okazały się skuteczne. Ustawa z 9 czerwca 2022 r. o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich kładzie główny nacisk na to, aby nie szukać rozwiązań w karaniu za określone czyny, ale redukować demoralizację wśród nieletnich przez resocjalizację. Istotą dobrej resocjalizacji jest to, że dajemy osobie szansę na zmianę. Uczymy młodych ludzi tego, że przestępstwo nie jest czymś właściwym, że możemy rozwijać swoje zdolności i kompetencje na pewnym poziomie zgodnym z prawem.

Reklama

Czy osoby nieletnie, które dopuściły się przestępstw, odpowiadają samodzielnie przed sądem?

Nieletni odpowiadają przed sądem rodzinnym, a przed sądem karnym jedynie w wyjątkowych sytuacjach. Sąd orzekający w sprawie nieletniego stosuje wobec niego środki wychowawcze lub poprawcze. W wyjątkowych przypadkach nieletni po ukończeniu 15. roku życia może także odpowiadać karnie.

W jakich sytuacjach?

Gdy popełnił czyn określony w art. 10 Kodeksu karnego, m.in. zamach na prezydenta RP, zabójstwo, spowodowanie katastrofy w ruchu lądowym lub lotniczym, gwałt zbiorowy lub kazirodczy, popełnił czyn karalny z osobą pełnoletnią i konieczne jest łączne rozpatrywanie sprawy oraz był sprawcą czynu karalnego, będąc nieletnim, ale postępowanie zostało wszczęte po ukończeniu przez niego 18. roku życia. O ponoszeniu przez nieletniego odpowiedzialności karnej niczym osoba pełnoletnia decyduje sąd.

Projekt dofinansowany ze środków budżetu państwa, przyznanych przez Ministra Edukacji i Nauki w ramach Programu „Społeczna odpowiedzialność nauki II – Popularyzacja nauki”.

Marcin Rau analityk, karnista z Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie

Projekt dofinansowany ze środków budżetu państwa, przyznanych przez Ministra Edukacji i Nauki w ramach Programu „Społeczna odpowiedzialność nauki II – Popularyzacja nauki”.

2023-12-05 13:57

Ocena: +1 0

Reklama

Wybrane dla Ciebie

Narkotyk lubi ekstrema

Nałóg jest jak pędzący pociąg. Człowiek siedzi w środku, a on gna. Z czasem coraz szybciej. Na szczęście zdarza się, że zwalnia, a nawet na chwilę się zatrzymuje. I wtedy ważne jest to, żeby ktoś życzliwy stał na stacji – mówi Anka, która zerwała z narkotykami.

Dziś mówi się już nie o narkotykach, a o substancjach psychoaktywnych. Wizerunek narkomana, który mamy w pamięci, też jest nieaktualny. Choć substancje niedozwolone zajmują miejsce, po alkoholu i papierosach, to ponad 10% uczniów sięgnęło lub sięga po nie systematycznie. „Są dostępne w różnych formach, co nasila ekscytację nieletnich i chęć eksperymentowania z nieznanymi dotąd substancjami” – zauważa Piotr Strojnowski, dyplomowany instruktor terapii uzależnień. Dilerzy narkotykowi są wszędzie tam, gdzie młodzi ludzie – zarówno w szkołach, jak i na dyskotekach. Dostarczają zamówienie jak pizzę – na telefon. Tak zresztą, co potwierdzają badania ESPAD, uważa niemal 40% polskich nastolatków, według których, zdobycie trawki jest bardzo łatwe, a ponad 50% twierdzi, że marihuana jest bezpieczna. „Europejski raport narkotykowy 2023: tendencje i osiągnięcia” alarmuje, że osoby używające narkotyków są narażone na większą różnorodność substancji psychoaktywnych i często nie są świadome, jakiej substancji zażywają, ponieważ są one sprzedawane w postaci podobnie wyglądających proszków lub tabletek. Naukowcy z University of Vermont na łamach czasopisma The Journal of Neuroscience ostrzegają, że nawet niewielki kontakt z marihuaną prowadzi w młodym wieku do zmian struktury mózgu. O narkotykach i nastolatkach mówi się za mało i za rzadko. Co trzeba wiedzieć?

CZYTAJ DALEJ

Edyta Stein doktorem Kościoła? Wniosek trafił do Papieża

2024-05-01 14:02

[ TEMATY ]

Edyta Stein

Towarzystwo im. Edyty Stein

Edyta Stein jako wykładowca, 1931 r.

Edyta Stein jako wykładowca, 1931 r.

Podjęto kolejne kroki w celu nadania św. Edycie Stein tytułu doktora Kościoła. Oficjalny wniosek w tej sprawie złożył Papieżowi generał karmelitów bosych o. Miguel Márquez Calle. Teraz Dykasteria Spraw Kanonizacyjnych będzie mogła zainicjować oficjalną procedurę.

O możliwości nadania Edycie Stein tego tytułu mówi się od kilku lat. W 2022 r. z okazji obchodów 80-lecia jej męczeńskiej śmierci o. Roberto Maria Pirastu, definitor generalny zakonu karmelitów ogłosił, że została powołana komisja naukowa, która opracowuje oficjalny wniosek w tej sprawie. Sugerowano wówczas, że św. Teresa Benedykta od Krzyża, bo tak brzmi jej zakonne imię, mogłaby uzyskać tytuł Doctor Veritatis - Doktora Prawdy, ponieważ w centrum jej dociekań zawsze stała prawda, którą po nawróceniu odkryła w osobie Jezusa Chrystusa. Jak informują włoscy karmelici, oficjalny wniosek o zaliczenie Edyty Stein w poczet doktorów Kościoła został przekazany Papieżowi 18 kwietnia na audiencji dla karmelitanek bosych.

CZYTAJ DALEJ

Dzieci przywitały obraz Matki Bożej w Praszce

2024-05-01 15:12

[ TEMATY ]

peregrynacja

Praszka

parafia Wniebowzięcia NMP

nawiedzenie Obrazu Matki Bożej

Karol Porwich / Niedziela

Matka Boża Jasnogórska na szlaku peregrynacji 30 kwietnia nawiedziła parafię Wniebowzięcia NMP w Praszce. Księża i wierni powitali obraz na rynku pod klasztorem sióstr Felicjanek.

Specjalny program, przygotowany przez dzieci z Niepublicznego Przedszkola prowadzonego przez Zgromadzenie Sióstr Felicjanek w Praszce, uświetnił przyjazd jasnogórskiej ikony. Po uroczystym powitaniu, w procesji, uczestnicy udali się do kościoła, gdzie Mszę św. koncelebrowaną odprawił bp Andrzej Przybylski. Biskup w rozmowie z Niedzielą podkreślił, że Maryja chce doglądać swoje dzieci.

CZYTAJ DALEJ

Reklama

Najczęściej czytane

W związku z tym, iż od dnia 25 maja 2018 roku obowiązuje Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia Dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) uprzejmie Państwa informujemy, iż nasza organizacja, mając szczególnie na względzie bezpieczeństwo danych osobowych, które przetwarza, wdrożyła System Zarządzania Bezpieczeństwem Informacji w rozumieniu odpowiednich polityk ochrony danych (zgodnie z art. 24 ust. 2 przedmiotowego rozporządzenia ogólnego). W celu dochowania należytej staranności w kontekście ochrony danych osobowych, Zarząd Instytutu NIEDZIELA wyznaczył w organizacji Inspektora Ochrony Danych.
Więcej o polityce prywatności czytaj TUTAJ.

Akceptuję