Moja siostra z powodu choroby będzie umieszczona w domu opieki społecznej. Jest osobą samotną, nie ma dzieci. Dotychczas mieszkała z rodzicami, ale oni już zmarli. Czy rodzeństwo jest obowiązane do dopłacania do kosztów utrzymania osoby w DPS? Spotkałam się z opinią, że to ja – z tytułu obowiązku alimentacyjnego – powinnam ponosić te koszty.

Odpowiedź eksperta

Co do zasady na rodzeństwie ciąży obowiązek alimentacyjny, gdy inni zobowiązani krewni nie mogą go wykonać. Uprawniony musi się znajdować w stanie niedostatku, a świadczenia alimentacyjne nie mogą stanowić nadmiernego uszczerbku dla zobowiązanego lub jego najbliższej rodziny.

Obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej, a więc osoby, z których jedna pochodzi od drugiej (wnuki, dzieci, czyli zstępnych, oraz rodziców, dziadków, czyli wstępnych) i rodzeństwo, czyli osoby, które mają chociaż jednego wspólnego przodka.

Obowiązek alimentacyjny między rodzeństwem realizowany jest w ostatniej kolejności, bowiem Kodeks rodzinny i opiekuńczy wskazuje kolejność, w której krewni są nimi obciążani. Najpierw jest to były małżonek, następnie zstępni, później wstępni i w ostatniej kolejności rodzeństwo.

Definicja „rodzeństwa” podaje, że są to osoby będące krewnymi w linii bocznej w drugim stopniu, czyli w stopniu najbliższym w linii bocznej. W związku z powyższym pojawiła się wątpliwość, czy za rodzeństwo należy uznawać osoby, które mają dwóch tych samych przodków (ojca i matkę), czy też rodzeństwem są osoby, które mają wspólnego jednego przodka. Aktualnie doktryna wyraźnie wskazuje, że jako rodzeństwo rozumie się osoby, które mają choć jednego wspólnego przodka. W związku z tym, należy uznać, że obowiązek alimentacyjny istnieje zarówno między rodzeństwem naturalnym, jak i przyrodnim.

Rodzeństwo zobowiązane jest do alimentacji w zakresie swoich możliwości zarobkowych i majątkowych. Dodatkowo w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym znajduje się pewna możliwość, dzięki której w stosunku do rodzeństwa zobowiązany może się uchylić od świadczeń alimentacyjnych, jeżeli są one połączone z nadmiernym uszczerbkiem dla niego lub dla jego najbliższej rodziny.

Tym samym obowiązek alimentacyjny rodzeństwa w porównaniu z takim obowiązkiem krewnych w linii prostej jest ograniczony w dwojaki sposób. Po pierwsze – istnieje on w ostatniej kolejności, po drugie – pomimo znajdowania się uprawnionego w niedostatku rodzeństwo może się uchylić od świadczeń alimentacyjnych na jego rzecz, jeżeli spełnianie ich byłoby połączone nie tylko z nadmiernym uszczerbkiem dla zobowiązanego, ale i jego najbliższej rodziny.

W praktyce alimenty od rodzeństwa nie zdarzają się zbyt często. Z treści samych przepisów wynika, że to rozwiązanie ma mieć charakter szczególny i wyjątkowy, gdy nie da się uzyskać środków utrzymania od najbliższych krewnych. Niemniej jednak należy pamiętać, że w świetle prawa taka możliwość istnieje i może być wykorzystana.

Jeżeli chodzi o kwestię dopłaty do pobytu siostry w domu pomocy społecznej, to zgodnie z obowiązującymi przepisami zobligowani do wnoszenia opłaty w pierwszej kolejności są:

• mieszkaniec domu; w przypadku osoby małoletniej przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,

• małżonek, wstępni przed zstępnymi,

• gmina, z której osoba została skierowana do domu opieki społecznej.

Zgodnie z przepisami oprócz samego mieszkańca koszty pobytu w DPS mogą ponosić także małżonek, wstępni, zstępni oraz gmina. W zapisie nie ma mowy o rodzeństwie, a to powoduje, że nie można Pani obciążyć kosztami pobytu siostry w domu opieki. Można natomiast próbować uzyskać od Pani alimenty na zasadach, które opisałam wcześniej.